Informacja Administratora

Na podstawie art. 13 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych), Dz. U. UE. L. 2016.119.1 z dnia 4 maja 2016r., dalej RODO informuję:
1. dane Administratora i Inspektora Ochrony Danych znajdują się w linku „Ochrona danych osobowych”,
2. Pana/Pani dane osobowe w postaci adresu IP, są przetwarzane w celu udostępniania strony internetowej oraz wypełnienia obowiązków prawnych spoczywających na administratorze(art.6 ust.1 lit.c RODO),
3. dane osobowe mogą być przekazywane organom państwowym, organom ochrony prawnej (Policja, Prokuratura, Sąd) lub organom samorządu terytorialnego w związku z prowadzonym postępowaniem,
4. Pana/Pani dane osobowe nie będą przekazywane do państwa trzeciego ani do organizacji międzynarodowej,
5. Pana/Pani dane osobowe będą przetwarzane wyłącznie przez okres i w zakresie niezbędnym do realizacji celu przetwarzania,
6. przysługuje Panu/Pani prawo dostępu do treści swoich danych osobowych oraz ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania lub prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania,
7. ma Pan/Pani prawo wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych,
8. podanie przez Pana/Panią danych osobowych jest fakultatywne (dobrowolne) w celu udostępnienia strony internetowej,
9. Pana/Pani dane osobowe nie będą podlegały zautomatyzowanym procesom podejmowania decyzji przez Administratora, w tym profilowaniu.
zamknij

ADHD

ADHD - Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi

Co to jest ADHD?

Obecnie używa się dwóch nazw na określenie nadpobudliwości ruchowej. Mianowicie jest to ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) czyli „Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi” – nazwa pochodząca z klasyfikacji Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Druga nazwa to „Zespół Hiperkinetyczny” lub „Zaburzenia Hiperkinetyczne” proponowana przez Światową Organizację Zdrowia w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób. Stwierdza się, że:

- ADHD nie jest chorobą. Nie ma na nie lekarstwa, które wystarczyłoby podać, żeby stan zdrowia dziecka wrócił do normy.

- ADHD nie jest opóźnieniem w rozwoju ani upośledzeniem umysłowym. Wręcz przeciwnie niektóre dzieci z ADHD mają wysokie możliwości intelektualne. Jednakże często zachowują się jak dzieci dużo młodsze.

- ADHD nie jest rezultatem złego wychowania ani też objawem patologii w rodzinie.

Objawy ADHD:

Nadpobudliwość to zaburzenie rozwojowe mające charakterystyczne objawy. O nadpobudliwości mówimy wtedy, gdy jej objawy związane z ruchliwością, zaburzeniami koncentracji uwagi i impulsywnością lub gdy stopień ich nasilenia nie zgadza się z poziomem rozwoju dziecka, przeszkadzają dziecku w prawidłowym funkcjonowaniu w życiu i w adaptacji do nowych środowisk. Dodatkowo objawy nadpobudliwości, aby ją stwierdzić, powinny zaistnieć przed 6 rokiem życia i utrzymywać się przez ponad 6 miesięcy. Ponadto powinny występować w kilku różnych środowiskach takich jak: dom, przedszkole, podczas uroczystości rodzinnych, na podwórku w relacjach z innymi dziećmi. Jeśli objawy nadpobudliwości występują tylko w jednym miejscu lub w określonych sytuacjach to nie jest to nadpobudliwość.

Objawy:

  1. a) nadmierna impulsywność – czyli brak zdolności do zahamowania reakcji

Dziecko z ADHD często nie potrafi zapanować nad swoimi reakcjami. Działa pod wpływem impulsu, którego nie jest w stanie kontrolować. Po prostu pojawia się u takiego dziecka pomysł, który następnie bez wahania realizuje. Na przykład dziecko z ADHD wie, że przed wejściem na jezdnię powinno najpierw rozejrzeć się, jednakże mimo to działa pod wpływem impulsu i przebiega przez jezdnię, by zobaczyć co jest po drugiej stronie. Bardzo często rezultatem nadmiernej impulsywności są takie zachowania jak:

- częste wtrącanie się do rozmowy,

- wbieganie do pokoju, gdzie pracują dorośli, mimo przypominania że są zajęci,

- przypadkowe niszczenie rzeczy,

- brak zaplanowania swoich działań.

 

Co wiąże się z nadmierną impulsywnością, dzieci nadpobudliwe nie potrafią czekać na nagrodę i najczęściej wymagają, żeby ich praca została oceniona natychmiast.

Ogólnie dzieci nadpobudliwe działają nie przewidując konsekwencji. To przekłada się na dostosowywanie się przez nie do pewnych przyjętych zasad.

  1. b) nadmierna aktywność ruchowa

O nadmiernej aktywności ruchowej mówi się gdy dziecko cechuje nieuzasadniona aktywność ruchowa w porównaniu z jego rówieśnikami. Takie dziecko zazwyczaj potrzebuje być  w ruchu i nie potrafi długo przebywać w jednym miejscu, cechuje je niepokój w obrębie miejsca siedzenia. Najczęściej nie siedzi nieruchomo, ale wierci się, kręci, macha nogami i rękami, bawi się różnymi przedmiotami – długopisem, gumką, skrawkiem papieru. Zdarza się, że takie dziecko cechuje nadmierna gadatliwość.

  1. c) zaburzenia koncentracji uwagi

Jest to słaba zdolność skoncentrowania się na zadaniu. Dotyczy skierowania uwagi i jej utrzymania. Biorąc to pod uwagę, dzieci nadpobudliwe mają problemy z:

- zastosowaniem się do instrukcji,

- skupieniem się na jednej czynności,

- wykonywaniem zadań do końca,

- odrabianiem lekcji lub czytaniem zadanego tekstu,

- słuchaniem tego, co do nich ktoś mówi,

- pamiętaniem o zabraniu wszystkich rzeczy niezbędnych do wykonania czynności (przyborów szkolnych, książek),

- zapamiętaniem tego, co było zadane,

- zapominaniem i gubieniem rzeczy,

- uważaniem na lekcji.

 

Dziecko nadpobudliwe ze słabą koncentracją często cechuje wybiórczość. Takie dziecko idąc na przykład do szkoły nie potrafi skupić się na takim zadaniu. Często po drodze zwraca uwagę na czynniki rozpraszające. Innym przykładem wybiórczości może być odrabianie lekcji przy jednoczesnym bawieniu się cyrklem lub przy jednoczesnym przyglądaniu się samochodom przejeżdżającym za oknem. Jest to objaw niezależny od dziecka. Zaburzenie koncentracji uwagi to również rozpraszalność. Dziecko nadpobudliwe nie potrafi wybrać najważniejszego bodźca i szybciej rozprasza się niż jego rówieśnicy. Dziecko nadpobudliwe męczy się szybciej i szybciej przestanie skupiać się na zadaniu niż rówieśnicy. Jednakże jest w stanie skupić się przez długi czas na czynności, która je interesuje. Zwykle jest to komputer lub telewizor, klocki lego, samochodziki itp. Nie potrafi jednak skoncentrować się na czymś mniej go interesującym, np. temacie lekcji. Dziecko takie jest również skłonne do lepszego skoncentrowania się w sytuacji nowej lub trudnej. Wtedy bardziej mobilizuje się do działania.

Inne objawy przejawiane przez dzieci z ADHD:

1) Dzieci z ADHD z powodu impulsywności reagują dużo bardziej emocjonalnie. Często bardzo szybko przechodzą z jednego stanu emocjonalnego w drugi (od świetnego nastroju do złości czy gniewu).

2) Dzieci z ADHD – często nastolatki są mistrzami dyskusji. Potrafią godzinami mówić.

3) Dzieci z ADHD są często niedojrzałe emocjonalnie i społecznie. Zdarza się, że zachowują się tak, jakby były młodsze niż są w rzeczywistości.

4) Dzieci z ADHD niekiedy słabo rozumieją pojęcie czasu i w związku z tym często mają problemy z zaplanowaniem różnych działań. Dotyczy to radzenia sobie z obowiązkami, zdążania na czas.

W przedszkolu

Właśnie w okresie przedszkolnym dziecko z ADHD przejawia problemy z dostosowaniem do zajęć grupowych i woli wykonywać różne czynności samo. Pozatym bywa agresywne, bije inne dzieci, nie wykonuje poleceń, nieustannie biega oraz przerywa zajęcia prowadzone przez wychowawcę. W odpowiedzi na takie zachowanie nauczycielki, mając doświadczenie, mogą ocenić zachowanie dziecka na tle grupy i innych dzieci z ADHD, które niegdyś wychowywały. Informują one rodziców o tym, że ich dziecko nie wykonuje poleceń, ma problemy z podporządkowaniem się regułom i zasadom przyjętym w przedszkolu oraz tym podobnymi stwarzanymi przez nie problemami.

Jak przebiega proces diagnozy?

Aby u dziecka rozpoznać ADHD, musi wystąpić odpowiednia liczba objawów zaburzenia. Dodatkowo dziecko musi spełniać kilka warunków klasyfikacji diagnostycznych, takich jak:

1) Nasilenie objawów powinno być większe niż u innych dzieci tego samego wieku.

2) Objawy powinny wpływać na pogorszenie funkcjonowania. Na przykład z powodu objawów dziecko ma problemy w domu i w szkole, negatywnie się zachowuje, ma trudności w nauce, ma trudności w kontaktach z dorosłymi i rówieśnikami.

3) Objawy utrzymują się od kilku lat, a powinny pojawić się przed 7 rokiem życia.

4) Objawy nie są częścią innego zaburzenia, takiego jak na przykład upośledzenie umysłowe czy depresja.

Formalna diagnoza:

Rozpoznanie ADHD jest zadaniem trudnym. Nie da się zrobić tego jednorazowo. Wymaga to dłuższej obserwacji dziecka i wywiadu z rodzicami i nauczycielami. Ponadto stwierdzenie ADHD lub stwierdzenie jego braku jest poważną decyzją. W związku z tym lekarze i psycholodzy starają się przestrzegać odpowiednich procedur, które pomagają w postawieniu obiektywnej diagnozy. Schemat postępowania obejmuje:

1) Wywiad dotyczący problemu z jakim zgłaszają się rodzice lub opiekunowie dziecka oraz tego jak ten problem przejawiał się w przeszłości. W przypadku ADHD wywiad skupia się na obecności i nasileniu poszczególnych objawów. Specjaliści starają się również dowiedzieć o innych problemach, które można pomylić z ADHD.

2) Wywiad rozwojowy. Specjaliści starają się ustalić czy dziecko miało jakieś problemy rozwojowe, czy miały miejsce jakieś zdarzenia, które mogły wpłynąć na obecne funkcjonowanie dziecka. Badający pytają o ciążę, poród, pierwsze miesiące życia, rozwój ruchowy, rozwój mowy i rozwój kontaktów społecznych i relacji z dorosłymi i innymi dziećmi. Pytają także o nawyki czystości, zachowanie dziecka w przedszkolu i w szkole oraz o ważne wydarzenia życiowe.

3) Wywiad rodzinny. Ma istotne znaczenie, ponieważ ogromny wpływ na funkcjonowanie dziecka ma sytuacja rodzinna. W związku z tym profesjonalista zapyta o to ile osób wychowuje dziecko, jak spędzają razem wolny czas i jak radzą sobie z trudnymi zachowaniami dziecka.

4) Rozmowa z dzieckiem. Jest niezwykle istotna podczas stawiania diagnozy. Na jej podstawie profesjonalista musi stwierdzić jaka jest samoocena dziecka, jak radzi sobie z trudnościami i jak postrzega rodzinę i swoje życie. Zdarza się, że badający może przeprowadzić rozmowę bez obecności rodziców.

5) Zebranie informacji na temat funkcjonowania dziecka w szkole (nauka, zachowanie, kontakty z rówieśnikami). Najlepsza byłaby opisowa opinia uzyskana od wychowawcy klasy lub pedagoga szkolnego. Uzyskanie informacji o funkcjonowaniu dziecka w środowisku innym niż dom jest warunkiem koniecznym do postawienia diagnozy.

6) Wypełnienie przez diagnozującego kwestionariuszy na temat obecności objawów ADHD. Natomiast rodzice i nauczyciele wypełniają kwestionariusze z pytaniami dotyczącymi ADHD. Mogą być wypełnione w gabinecie lekarskim lub gabinecie psychologa szkolnego. Umożliwią one wstępną ocenę dziecka.

7) Konsultacja lekarska lub psychologiczna. Niezwykle trudne jest postawienie diagnozy tylko przez lekarza lub tylko przez psychologa. Bowiem istnieją badania, które wykonuje wyłącznie lekarz bądź wyłącznie psycholog.

Terapia

Terapia zachowania. Terapia zachowania dla dzieci w wieku przedszkolnym odbywa się  w formie zabawy. Terapeuta proponuje dziecku określone zabawy, aby nawiązać z nim kontakt, a następnie korygować zachowania nadpobudliwe. Ustala zasady i pilnuje ich przestrzegania, a także stara się wydłużać czas koncentracji uwagi. Terapia ta przewiduje nagrody za preferowane zachowania. Zdarza się, że biorą w niej udział także rodzice, którzy uczą się jak postępować z dzieckiem, aby osiągnąć zamierzony efekt. Ze względu na to, że dzieci z ADHD mają trudności w relacjach z rówieśnikami, stopniowo obok terapii indywidualnej wprowadza się terapię grupową.

Farmakologia. Nie istnieje lek, po którego podaniu znikną wszystkie objawy zaburzenia – nadpobudliwości. Jednakże stosuje się środki farmakologiczne, które otrzymują dzieci, u których objawy są bardzo nasilone i przez to utrudniają interwencję pedagogiczno-psychologiczną. Leki pomagają dziecku kontrolować zachowania oddziałując na takie objawy nadpobudliwości jak: zaburzenia koncentracji uwagi, nadruchliwość i impulsywność. Mogą spowodować, że dziecko łatwiej się będzie skupiało podczas nauki i pracy, łatwiej będzie mogło opanować potrzebę ciągłego ruchu czy mówienia. Wpłyną też na decyzyjność dziecka – najpierw pomyśli zanim coś zrobi. W ten sposób można zwiększyć prawdopodobieństwo poprawy zachowania, jednakże lek daje tylko możliwość, lecz nie zmienia zachowania. Aby zachowanie dziecka uległo zmianie kluczowe jest oddziaływanie terapeutyczne i wychowawcze. Każdy z leków ADHD pomaga tylko niektórym dzieciom. Podaje się je zwykle w czasie roku szkolnego, a w czasie wakacji robi się przerwę. Decyzję o ich podaniu podejmuje lekarz psychiatra dziecięcy w porozumieniu z rodzicami i po zapoznaniu się          z ogólnym stanem zdrowia dziecka, jego funkcjonowaniem i stanowiskiem rodziców.

Behawioralna i poznawczo-behawioralna terapia zachowania. Polega na uczeniu i nagradzaniu zachowań właściwych. Polega na nauczeniu się od nowa innego sposobu reagowania na zaistniałe sytuacje.

Trening samoinstruowania dotyczy wydawania sobie samemu poleceń i instrukcji jak postąpić w sytuacjach społecznych lub rozwiązując różne zadania. Zadaniem terapeuty jest pomóc dziecku jak należy postąpić i jakich instrukcji udzielać sobie w trakcie wykonywania zadania. Instrukcje te mogą dotyczyć: samouspokojenia się, zastanowienia się nad sytuacją, analizy dostępnych informacji, analizy tego, co można zrobić, analizy przewidywanych skutków działania, zachowania w podobnej sytuacji w przyszłości.

Trening koncentracji uwagi. Trening uczący dziecko patrzeć, opisywać, słuchać, odtwarzać, zapamiętywać i stopniowo wydłużać czas koncentracji przy jednoczesnym ignorowaniu bodźców przeszkadzających. Pomaga powrócić do przerwanego zadania, gdy uwaga rozproszy się.

Skillstreaming. Metoda ta najczęściej prowadzona jest w grupach, ale zdarza się, że prowadzona jest indywidualnie. Za jej pomocą dziecko uczy się umiejętności podstawowych przy wykorzystaniu konkretnych sytuacji i scenek. Na przykład uczy się przedstawiania się, rozpoczynania rozmowy, reagowania na porażki i unikania bójek.

Inne metody wspomagające:

Terapia dzieci agresywnych M. Grochulskiej. Metoda najczęściej prowadzona w grupie. Uczy unikania zachowań agresywnych i przewidywania konsekwencji swojego zachowania. Zazwyczaj wykorzystuje się scenki, w których dzieci muszą znaleźć wyjście z sytuacji i rozwiązać zadanie w najbardziej akceptowany społecznie sposób. Dzieci uczą się rozumienia sytuacji społecznych oraz przewidywania skutków różnych decyzji.

Terapia pedagogiczna – dotyczy terapii specyficznych trudności w uczeniu się czytania i pisania oraz matematyki. Może być prowadzona przez terapeutę pedagogicznego lub psychologa.

Kinezjologia edukacyjna - stosowanie specjalnego układu ruchów, stymulując w ten sposób układy mózgowe odpowiedzialne za koordynację ruchową, słyszenie, widzenie i koncentrację uwagi.

Metoda W. Sherborn. Poprzez ruch dzieci poznają siebie i świat, uczą się koncentrować uwagę oraz uczą się, że mogą wpływać na swoje otoczenie.

Terapia mowy i języka. Może to być terapia logopedyczna.

Bajkoterapia. Bajki pozwalają rozwiązać problemy wewnętrzne, pomagają znaleźć rozwiązanie trudnej sytuacji, a także budzą nadzieję.

Trening twórczego myślenia. Pomaga generować pomysły jak rozwiązać problem. Pomaga wybrać i realizować optymalny pomysł.

Dieta. Pomaga zmniejszeniu objawów nadpobudliwości. Można wycofać z jadłospisu dziecka cukry oraz produkty zwierające konserwanty.

Hipoterapia. To terapeutyczna jazda na koniu. Opiera się na bazie neurofizjologicznej. Istotne jest tu ciepło i rytmika chodu konia oraz poczucie panowania nad tak dużym zwierzęciem. Wpływa to na postrzeganie przez dziecko samego siebie i sprawia, że dziecko zaczyna wierzyć w możliwość zapanowania nad swoim życiem.

Rodzice dzieci z ADHD

Rodzice nadpobudliwego dziecka obciążeni jego wychowywaniem często mogą odczuwać fizyczne i psychiczne zmęczenie. Pomocne są wtedy warsztaty rodzicielskie, treningi i grupy wsparcia. Na takich spotkaniach wielu rodziców spostrzega, że nie są sami ze swoimi trudnościami. Wychowując dziecko z ADHD muszą także pamiętać o tym, żeby nie stracić nad sobą panowania i spokojnie po raz dwudziesty przypomnieć dziecku o pracy domowej. Najważniejsza zasada jaką musi opanować rodzic to „Chroń siebie i stawiaj innym twarde, choć grzeczne granice”.

10 przykazań rodzica dziecka z ADHD:

  1. Zaakceptuj objawy nadpobudliwości u dziecka.
  2. Jeśli zdarzają się sytuacje trudne, pamiętaj, że nie są winą ani Twojego dziecka, ani Twoją.
  3. Oboje rodzice nadpobudliwego dziecka powinni być jednością. Powinni mieć jednakowy system zasad i konsekwencji. Oboje powinni się wspierać w razie trudnej sytuacji.
  4. Rodzic powinien być adwokatem swojego nadpobudliwego dziecka. Powinien bronić go w sytuacjach społecznych, w szkole i podczas różnych uroczystości. Nie powinien stawać przeciwko swojego dziecka.
  5. Chroń siebie. Bądź dostępny dla dziecka. Stawiaj sobie realne wymagania, ale nie zapominaj o czasie i przyjemnościach dla siebie.
  6. Nie staraj się być perfekcyjny.
  7. Jeśli mówisz do dziecka, staraj się mówić do niego w sposób prosty i jasny. Dobrze jest zrezygnować ze szczegółów.
  8. Dawaj wsparcie i pomagaj swojemu dziecku w sposób dla niego dobry. Nie bądź zbyt wymagający ani też zbyt opiekuńczy. Pozwól dziecku zrobić coś samodzielnie.
  9. Szukaj wsparcia w rodzinie, wśród znajomych, w internecie.
  10. Nie narzekaj. Dostrzegaj zalety i dobre zachowania swojego dziecka, a także swoje sukcesy.

Polskie Towarzystwo ADHD

  1. Kołakowski, T. Wolańczyk, A. Pisula, "ADHD - zespół nadpobudliwości psychoruchowej. Przewodnik dla rodziców i wychowawców", Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2007.
  2. Chrzanowska, J. Święcicka, "Oswoić ADHD. Przewodnik dla rodziców i nauczycieli dzieci nadpobudliwych psychoruchowo", Difin, Warszawa 2006.

Opracowała mgr Aleksandra Burdun